Pochodzenie danieli
W górnym plejstocenie daniele występowały na terenie niemal całej Europy. Ostatnie zlodowacenie zepchneło je do regionu śródziemnomorskiego. Do Europy Środkowej sprowadzone zostały w XVI i XVII wieku, początkowo jako zwierzęta parkowe.
W Polsce daniele w środowisku naturalnym występują dość nielicznie, głównie w zachodniej części kraju. Na świecie zostały z powodzeniem wprowadzony do blisko 40 krajów w różnych regionach, w tym w obydwu Amerykach, Australii i Oceanii.
Charakterystyka gatunku
Gatunek daniel (dama dama) reprezentuje rodzine jeleniowatych, dzieli się w systematyce na dwa odrębne podgatunki. Daniel europejski (dama dama) oraz daniel perski (dama mesopotamica).
W naszym kraju występuje daniel europejski, występowanie zaś daniela perskiego ograniczone jest do niewielkiej przestrzeni w Iranie i Iraku.
Długość ciała daniela wynosi 130 - 150 cm, wysokość w kłębie około 105 cm. Samce są wyraźnie większe od samic, dojrzałe byki ważą od 70 – 150kg łanie 50 - 65 kg.
Wśród danieli występują 4 odmiany kolorystyczne:
- Spotykane najczęściej ubarwienie rudo-brązowe z charakterystycznymi białymi plamami. Wzdłuż kręgosłupa biegnie ciemna smuga. Spód ciała jest biały, na pośladkach występuje biała plama z ciemnym obrzeżeniem. Ogon jest od góry ciemny, od spodu biały.
- W zimie ubarwienie grzbietu ciała zmienia się na szare, bez plam (szata zimowa)
- Można również spotkać białe daniele (albinosy), jest to około 1% całej populacji,
- Czarne daniele (dotknięte melanizmem) występują częściej niż białe, około 30% populacji.
Byki, jak wszystkie jeleniowate posiadają poroże, które jak większość jeleniowatych co roku zrzuca (zwykle w maju), a na jego miejsce wyrasta nowe, większe.
Całkowicie rozwinięte poroże daniela różni się od poroża innych jeleniowatych. W porównaniu do jelenia szlachetnego, którego poroże zakończone jest szpicami, poroże daniela jest spłaszczone, uwieńczone w tylnej części serią mini szpiców - tak zwanymi sękami. Poroże daniela prawie zawsze nie ma odnogi nadocznej, a tylko oczną, opierak oraz łopatę. Waży do kilku kilogramów.
Daniele rodzą się bez pni, z których wyrasta poroże. Zaczynają się one rozwijać u młodych byczków w czasie zimy, ok. szóstego - siódmego miesiąca życia. Są wtedy jednak jeszcze tak małe, że prawie ich nie widać. W marcu zaś, są już dość widoczne, a proces wzrostu trwa przez całą wiosnę i część lata. W lipcu bądź sierpniu budowanie poroża dobiega końca. Pokrywająca je aksamitna skóra - scypuł, zaczyna wysychać i w ciągu mniej więcej tygodnia zostaje wytarta.
Po kształcie poroża można poznać wiek byka
- Roczne byki, zwane szpicakami posiadają poroże w kształcie nie rozgałęzionych szpiców o długości do 20 cm
- Dwulatki posiadaja poroże uwieńczone dwiema odnogami – oczną i opieraniem
- Trzylatki mają poroże z dwiema odnogami, oczną i opierak, a tyki mają różę
- Czterolatek ma poroże w kształcie tyk z odnogami oczną i opierakiem oraz zgrubienia, spłaszczone na końcu tyki są zapowiedzią przyszłej łopaty. Takiego byka nazywa się łyżkarzem.
-
W następnych latach rozwój poroża ma miejsce głównie w końcowej części tyki, gdzie powstaje łopata, z przodu równa, coraz wyższa i szersza. Z wiekiem wzrasta liczba sęków w tylnej części łopaty. Byki stare o dużym i mocnym porożu mają w dolnej tylnej części łopaty długą odnogę (hak, ostroga).
Poroże u młodych danieli ma kształt zbliżony do litery V, u starych zaś do litery U, z szerokim, płaskim dołem tej litery.
Na wielkość poroża wpływa nie tylko wiek byka, ale również jego kondycja, im jest lepsza tym poroże jest bardziej reprezentacyjne.
Tryb życia
Daniele, żyjące w stadach zwanych chmarami, zajmuje różne siedliska, od suchych i gorących po zimne i wilgotne. Bardzo szybko potrafią się przystosować do nowego środowiska.
Preferują rzadkie lasy liściaste i mieszane oraz ich obrzeża, czasami wychodzą na żerowanie na podleśne pola uprawne i łąki. W górach występują na wysokościach do ok. 1000 m n.p.m.
Daniels są zwierzętami bardzo ruchliwymi, dlatego spotkać można je w ciągu całego dnia. Żywią się roślinami zielnymi, młodymi gałązkami drzew i krzewów, a także mchami, porostami, korą drzew, bardzo lubi także żołędzie i kasztany.
Daniel mimo ruchliwości nie lubi wędrować, tak jak np. jeleń, trzyma się raczej swojej ostoi, a w okresie bekowiska stałych rujowisk (nawet przez szereg lat).
Skład stada danieli zmienia się w zależności od pory roku. Przez większą część roku samce żyją samotnie lub w niewielkich grupach. Natomiast łanie z przychówkiem oraz z roczniakami tworzą osobne stado. Na jesieni, na czas rui – bekowiska, obie grupy łączą się w tym czasie, byk zbiera sobie chmarę łań którą trzyma we władaniu przez okres ok. 2 tygodni, jeżeli nie zostanie wcześniej zrogowany i odpędzony przez innego byka. W okresie bekowiska często dochodzi do potyczek między bykami, jednak z uwagi na kształt poroża walki danieli rzadko kończą się tragicznie.
Po około 33 tygodniach od bekowiska, zazwyczaj na przełomie czerwca i lipca, a u młodych łań "pierwiastek" niekiedy i później, rodzą się młode daniele. Łania rodzi jedno, bardzo rzadko dwa młode. Bliźniacze porody są rzadkością - stanowią ok. 1% wszystkich ciąż. Laktacja trwa do następnej rui samicy.
Pomimo że łania rodzi tylko jedno młode to częstym widokiem jest łania karmiąca dwa, a czasami nawet trzy cielaki na raz.
Przez pierwsze 2-3 dni, młode daniele w sytuacji zagrożenia kładą się w trawie i nie ruszają się. Po kilku dniach, jak nabiorą już wprawy w poruszaniu się, w sytuacji zagrożenia uciekają.
Sposób poruszani się danieli jest bardzo charakterystyczny w biegu skacze od razu na cztery nogi.
Łanie beczeniem utrzymują kontakt z cielętami. Cielęta odzywają się piskiem. Czasem daniele wydają głos podobny do miauczenia. W momentach zagrożenia zwierzęta te wydają okrzyk trwogi, wysokiego tonu bek.
Daniel jest bardzo ostrożny i uważny; ma bardzo dobry wzrok (w przeciwieństwie do jelenia) i często zmienia swoje przesmyki. Pomimo dość ciężkiej budowy świetnie skacze i potrafi bez trudu pokonywać przeszkody, nawet dwumetrowej wysokości.
Żyją do 20 - 25 lat, zdarzają się osobniki 30 letnie.
